Papillon (1973) Soundtrack Analyse

Lucas Versantvoort / 14-12-2015

Papillon (1973) wordt vandaag de dag vooral nog herinnerd als de film met Steve McQueen in de rol van de Franse Henri Charrière die na talloze pogingen ontsnapte uit een beruchte gevangenis in Frans-Guyana. Ikzelf herinner me de film meer als de vierde fase in de legendarische samenwerking tussen regisseur Franklin J. Schaffner en filmcomponist Jerry Goldsmith. Zelfs met een carrière waarin hij zo’n tweehonderdvijftig films en tv-series van muziek heeft voorzien, blijft Papillon een bijzondere soundtrack.

            Het populairste aspect van deze score is ongetwijfeld de hoofdmelodie die meteen in Theme letterlijk de toon zet. Goldsmith hield ervan om een of twee melodieën te gebruiken als de basis voor de hele score van waaruit de rest van de muziek op een natuurlijke manier kon ontstaan. Papillon is geen uitzondering. Meerdere malen keert de melancholische hoofdmelodie terug en steeds in een andere gedaante, soms heel teer zoals in Reunion om de emotionele reünie tussen de twee hoofdpersonen te benadrukken, soms terneergeslagen zoals in The Dream (gespeeld op een ‘roestige’ bandoneon) en soms vol overtuiging zoals in Theme Alternate en Survival waar de melodie opeens versnelt om Henri’s overlevingsdrang te accentueren. Let ook op hoe Goldsmith in The Camp — te horen wanneer Henri voor het eerst aankomt op het gevangeniseiland — steeds wisselt tussen de melancholie van de melodie en de zware percussie en strijkers die de onderdrukking van de gevangenis symboliseren.

            Niet alleen zijn de verschillende stijlen waarin de melodie te horen is bijzonder, maar ook de Franse sfeer die deze oproept. Henri wil alleen maar ontsnappen en de mogelijke risico’s zijn irrelevant, want elke dag in de gevangenis is een dag die hij ook in Frankrijk had kunnen doorbrengen. De Frans klinkende melodie symboliseert Henri’s verlangen om zo snel mogelijk terug te keren naar Frankrijk. De muziek vervult een symbolische functie, omdat deze de onderliggende motivatie van de hoofdpersoon benadrukt. Dialoog is overbodig, de muziek vertelt ons genoeg.

           In Catching Butterflies en vooral in Gift from the Sea verwijst Goldsmith naar de grote Franse componisten, Ravel en Debussy. Het werk van deze twee wordt voornamelijk geassocieerd met de term Impressionisme. Beide componisten maakten zich los van oude vertrouwde muzikale wetten en componeerden op een manier die heel los en vrij klonk, maar toch heel gestructureerd was. Het is deze manier van componeren waar Goldsmith zich door laat inspireren. Gift from the Sea speelt na de eerste (tijdelijk) succesvolle ontsnappingspoging van Henri waarna hij in een inheems kustdorp de dagen vredig doorbrengt. De keuze van Goldsmith om te componeren in de stijl van Ravel en Debussy is niet alleen gepast omdat beiden — net als Henri — Frans zijn. Het is vooral de muzikale vrijheid die terug te horen is in Goldsmith’s muziek waarmee hij Henri’s blijdschap benadrukt nu hij (even) vrij is.

            Als componist is het natuurlijk je voornaamste taak om een film van muziek te voorzien. Een onderbelicht deel van deze taak is aanvoelen wanneer de film juist gebaat is bij het weglaten van muziek. Goldsmith wist dit als geen ander en veel van zijn bekende soundtracks zijn vrij kort, vergeleken met de lengte van de films zelf. De film Patton (1970) duurt bijna drie uur, Goldsmith’s muziek nog niet eens veertig minuten. Papillon duurt tweeënhalf uur, de muziek drieënveertig minuten. Goldsmith gebruikte geen muziek gedurende de reeks scènes in Henri’s isolatiecel. Henri lijdt enorm onder de eenzaamheid en heeft nachtmerries. Gezien de melancholische aard van de hoofdmelodie zou je verwachten dat Goldsmith hier met die melodie Henri’s eenzaamheid zou benadrukken, maar nee. Er is geen muziek te bekennen. Goldsmith voelde goed aan dat de kijkers Henri’s isolement intenser zouden ervaren zonder muziek.

Opvallend is het geniale contrast tussen Antonio’s Death en Survival. Antonio’s Death is te horen tijdens een van Henri’s mislukte ontsnappingspogingen. Hij rent door de jungle, wordt dan geraakt door giftige pijltjes en valt in slow motion van een heuvel in het water. Bij zijn uiteindelijke succesvolle ontsnappingspoging springt hij ook van een heuvel (een rotswand), maar deze keer vrijwillig en zijn vrijheid tegemoet. De contrasten en gelijkenissen tussen deze twee scènes zijn terug te horen in de muziek. Antonio’s Death wordt gekenmerkt door agressief strijkerswerk en chaotische, knarsende blazers die Henri’s paniek overbrengen. Het vallen in slow motion wordt benadrukt door een aangehouden toon opgevolgd door een imponerend gong-achtig geluid. Aan de agressieve muziek hoor je dat de poging mislukt is. In de laatste scène (Survival) zwelt het koperwerk vol overtuiging aan en is, tijdens de slow motion val, weer een aangehouden toon met een gong-achtig geluid te horen. De toon is echter anders, optimistischer. Goldsmith voorziet beide ontsnappingspogingen dus van soortgelijke muziek, maar weet met subtiele verschillen aan te geven welke van de twee pogingen succesvol is.

            Goldsmith’s muziek voor Papillon blijft een masterclass op het gebied van filmmuziek. Of het nou het ontwikkelen van de hoofdmelodie is, het impressionistische Gift from the Sea of de snauwende orkestrale chaos tijdens Henri’s mislukte ontsnappingspoging, de muziek van Papillon is niet een toevallige reeks melodietjes, maar een samenhangende, verhalende muzikale reis.

Final Fantasy X Original Soundtrack (2001) Review

Lucas Versantvoort / October 2, 2014

Ah yes, the Final Fantasy X Original Soundtrack, where I  used to attribute all the music to Nobuo Uematsu. I was in my teens when I first played the game, didn’t have access to the internet and having just discovered Uematsu (and simultaneously my passion for video game music) I automatically convinced myself that the entire soundtrack was composed by him, despite noticing other names in the music section of the credits. It was like I wanted to remain in my little bubble where I worshipped Uematsu… After experiencing and loving Masashi Hamauzu’s music for Final Fantasy XIII many years later, I did some research on him and found out that it was actually Hamauzu who had composed many of my favorite tracks in Final Fantasy X. In fact, it wouldn’t be a stretch to name him the star of the soundtrack. But anyway, let’s look at what the trio of Uematsu, Hamauzu and Junya Nakano have achieved.

Like I said, I feel Hamauzu is the one who brings the most to the table. He succeeds the best in turning the world of Spira into music (which I think is the best aspect of this entire soundtrack), while also utilizing Uematsu’s themes in a thematically coherent way. Besaid captures the relaxing atmosphere of the island, while also incorporating certain electronic sounds to comment on its complex history. Spiran Scenery represents the village of Besaid and maintains the organic, acoustic vibe heard throughout many tracks representing Spira. At the same time the track reprises Suteki da ne to signify Yuna’s connection to her home on Besaid, which makes sense since Yuna’s Theme also incorporates a part of the same melody. With Travel Agency Hamauzu uses a jazzy piano accompanied by different kinds of percussion (and clapping!) to create the feel of utter relaxation which is exactly what the inns represent. Macalania Forest mostly alternates between two notes to give a slow-paced, hypnotic feel to the mystical forest. Again Hamauzu creates unity by incorporating fragments from Song of Prayer. People of the Far North is also a great track, not because it uses Uematsu’s themes, but because of how the mood it creates fits the place it represents. The tribal feel of the track (fitting for the hardened Ronso) emanates from the percussion, while the violin gives Mt. Gagazet a sacred aura. One of the best area themes is Someday the Dream Will End. Hamauzu again arranges Suteki da ne to create a track encompassing many things: a cautious optimism matching Yuna’s determination to complete her pilgrimage, a feeling of sadness as the journey is coming to an end. The track has a ghostly feel (the ‘blowing’ sounds) which matches the ruined city of Zanarkand, filled with death, hinting at a civilization long gone.

            Hamauzu is also responsible for the many different arrangements of Song of Prayer. These endless renditions are for many a key low point of the soundtrack, because most of them aren’t too different from each other. Many simply employ a different singer. In the game this is tolerable, because of the long time span between each version. On the soundtrack however, they are in much closer proximity to each other which doesn’t exactly make the listening experience any more pleasant. Quite the opposite. It disrupts the overall listening experience by occasionally plunging you into a religious atmosphere while offering nothing new.

But amidst these ‘different’ versions, there are four which are very much worthwhile: Song of Prayer which is the standard version sung by choir; The Sending in which Hamauzu utilizes a male and female choir, piano runs and all kinds of percussion and instruments to create a tribal feel, fitting for the sending seen in the game; Song of Prayer – Yunalesca in which Hamauzu surprisingly uses a male choir for a female character. The overall sound is darker than the other versions. When the end becomes dissonant, the track really symbolizes the rotten core of Spira’s religion. This is my favorite version. Finally, there’s Song of Prayer – Spira which represents the people of Spira chanting the hymn. What’s nice about this one, is that it closely resembles the standard version, but the harmonies are different and it sounds more alive and vibrant as a result which is of course the point.

Junya Nakano is one of those composers who’s easy to pigeonhole. The key words when listening to his tracks are ‘rhythm’ and ‘percussion’. Many of his tracks are unfit for casual appreciation and require a more intellectual form of appreciation where attention is paid to the track’s elements and timbre. Regardless of listenability, I do feel a lot of his tracks, like Illusion, emphasize how desolation and death permeate Spira, this world caught in Sin’s grip. His style is obviously unsuited for typical Final Fantasy tracks, but it works quite well here, because of how his organic style enriches the world of Spira. Also of note is how Nakano, like Hamauzu, plays around with Uematsu’s themes. He takes the Zanarkand theme and molds it into a kind of Overworld theme in Sprouting and incorporates the Song of Prayer motif into Reception for Grand Maester Mika and Summoned Beast Battle.

Nobuo Uematsu was definitely not at his peak while composing music for Final Fantasy X, hence the reason he brought in Hamauzu and Nakano. Although he creates some good themes – Calm Before the Storm, Path of Repentance, Seymour Battle – the overall quality is not as high as his previous efforts. There are too many uninteresting, throw-away tracks like Ridess the Shoopuf? and They May Pass. Seymour’s Theme is also uninteresting  and a missed opportunity. It appears about three times with too little variation. The lack of variation only emphasizes its meager construct, consisting only of the theme, a rising choir and arpeggios. Too often can the listener familiar with his previous work in the series see how he reverts to old familiar patterns. At the 1:00 mark, Mi’hen Highroad starts to resemble, strangely enough, The Nightmare is Beginning (a.k.a. Vincent’s Theme) from Final Fantasy VII.

In short, it’s Nakano and especially Hamauzu who bring the world of Spira convincingly to life and succeed in utilizing Uematsu’s main themes to create a stronger narrative structure. It’s not the best Final Fantasy score, but also not the worst. The sequel would take care of that…